Son güncelleme:
Çocuklarda doğumsal kalp hastalığı türleri, kalbin odacıkları arasındaki açıklıklardan kapak darlıklarına, büyük damarların bağlantı farklılıklarından karmaşık dolaşım sorunlarına kadar geniş bir grubu kapsar. Doğumsal veya konjenital sözcüğü, yapısal farklılığın doğumda mevcut olduğunu belirtir; tanının mutlaka doğum günü konulacağı anlamına gelmez. Bazı hastalıklar anne karnında veya yenidoğan döneminde belirlenirken, bazıları çocuklukta yapılan bir muayenede fark edilir. Hastalığın adı kadar, kan akımını nasıl etkilediği ve çocuğun genel durumuna yansıması da önemlidir.
Bir kalp hastalığı tanısı alan her çocuğun aynı tedaviye ihtiyacı yoktur. Küçük ve dolaşımı belirgin etkilemeyen bazı açıklıklar izlenebilir; bazı kapak veya damar sorunlarında kateterle tedavi uygulanabilir. Karmaşık hastalıklarda ise erken ya da aşamalı cerrahi gerekebilir. Aşağıdaki bilgiler, farklı tanıların ne anlama geldiğini anlamaya yardımcı olur; kişisel tedavi kararı muayene ve kalp görüntülemesiyle verilir. Ani dudak veya dil morarması, ciddi solunum güçlüğü, bilinç değişikliği ya da çocuğun normal biçimde yanıt vermemesi durumunda 112 aranmalıdır.
İçindekiler
Doğumsal Kalp Hastalıkları Nasıl Sınıflandırılır?
Kalp, üstte iki kulakçık ve altta iki karıncık olmak üzere dört odacıktan oluşur. Sağ taraf, vücuttan dönen oksijeni azalmış kanı akciğerlere gönderir. Akciğerlerde oksijenlenen kan sol kulakçığa, ardından sol karıncığa geçer ve aort yoluyla vücuda taşınır. Kapaklar kanın ileri yönde akmasına yardımcı olur. Odacıklar arasındaki duvarlar ve damarların doğru bağlantıları bu düzenin parçalarıdır. Yapısal bir farklılık, akımın miktarını, yönünü veya kalbin karşılaştığı basıncı değiştirebilir; her farklılığın etkisi aynı değildir.
Siyanotik ve asiyanotik sınıflandırma, hastalıkları anlamak için kullanılan yaklaşımlardan biridir. Siyanotik hastalıklarda vücuda giden kandaki oksijen azalabilir ve morarma görülebilir. Asiyanotik hastalıklarda başlangıçta belirgin oksijen düşüklüğü bulunmayabilir; buna rağmen kalbe veya akciğer dolaşımına fazla yük binebilir. Dolayısıyla morarma olmaması hastalığın mutlaka hafif olduğu anlamına gelmez. Aynı tanı, eşlik eden açıklıklar ve darlıkların derecesine göre farklı bir görünüm oluşturabilir. Bu sınıflar kişisel risk değerlendirmesinin veya ayrıntılı anatomik tanının yerine geçmez.
Bir başka yaklaşım, hastalıkları baskın mekanizmaya göre ayırmaktır. Septal defektlerde odacıklar arasında normalde bulunmaması gereken bir açıklık vardır. Darlık oluşturan hastalıklarda kanın ilerlemesi zorlaşır. Büyük damar bağlantılarında farklılık varsa kan beklenen güzergâhı izlemeyebilir. Bazı kalplerde ise iki karıncığın birlikte çalıştığı olağan dolaşım düzeni kurulamaz. Ailenin tanıyı öğrenirken yalnızca kısaltmayı ezberlemesi yerine, hangi yapının etkilendiğini ve bunun hangi takip ihtiyacını doğurduğunu anlaması daha yararlıdır.
Doğumsal kalp hastalığı ile doğumdan sonra gelişen bütün kalp sorunları aynı değildir. Kalp kası iltihabı veya bazı ritim bozuklukları farklı değerlendirmeler gerektirir; ritim sorunu doğumsal bir yapısal hastalıkla birlikte de görülebilir. Ayrıca bir çocukta birden fazla doğumsal farklılık bulunabilir. Raporda birkaç tanı yer alması bunların birbirinden bağımsız olduğu anlamına gelmez. Tedavi planı kalbin bütünü üzerinden oluşturulur. Görüşmede bir çizim üzerinde normal akım ile çocuğun akımının karşılaştırılması, tıbbi terimlerin daha anlaşılır hale gelmesini sağlayabilir.
Kalp Delikleri: Atriyal ve Ventriküler Septal Defekt
Atriyal septal defekt: ASD
ASD, sağ ve sol kulakçık arasındaki duvarda açıklık bulunmasıdır. Sıklıkla kan soldan sağa geçer ve sağ kalp ile akciğer dolaşımından geçen kan miktarını artırır. Çocuk belirgin yakınma göstermeyebilir; tanı üfürüm veya başka bir değerlendirme sırasında konulabilir. Açıklığın tipi, büyüklüğü ve sağ kalp odacıklarına etkisi tedaviyi yönlendirir. Bazı küçük açıklıklar zamanla kapanabilir, fakat bütün ASD türleri için kendiliğinden kapanma beklenmez. Belirti olmaması, kontrollerin gereksiz olduğu anlamına gelmez.
ASD kapatılması gerektiğinde, uygun anatomide kateter aracılığıyla yerleştirilen bir cihaz kullanılabilir. Açıklığın çevresindeki dokuların yeterliliği ve diğer yapılarla ilişkisi bu yöntemin uygunluğunu etkiler. Bazı ASD türleri veya eşlik eden sorunlar cerrahi onarım gerektirir. Karar yalnızca milimetre cinsinden bir ölçüme göre verilmez. Ailenin açıklığın hangi tür olduğunu ve izlem sırasında hangi değişikliğin tedavi kararını etkileyebileceğini sorması yararlıdır. Bir başka çocuğun aynı kısaltmayla izlenmesi, aynı yöntemin kullanılacağı anlamına gelmez.
Ventriküler septal defekt: VSD
VSD, iki karıncığı ayıran duvarda açıklık bulunmasıdır. Kan çoğunlukla sol karıncıktan sağ karıncığa geçerek akciğerlere yönelir. Küçük bir VSD yalnızca üfürümle fark edilebilir; daha büyük açıklıklarda hızlı soluma, beslenirken yorulma ve kilo alımında yavaşlama görülebilir. Bazı küçük VSD’ler kendiliğinden kapanabilir. Bununla birlikte açıklığın yeri, kalp kapaklarıyla ilişkisi ve akciğer damar basıncı önemlidir. Üfürümün daha yüksek duyulması, açıklığın daha büyük veya hastalığın daha ağır olduğu anlamına gelmez.
VSD izleminde büyüme, belirtiler ve kalbe binen yük birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde cerrahi veya seçilmiş anatomilerde kateterle kapatma düşünülebilir. İlaçlar bazı belirtileri ve fazla sıvı yükünü kontrol etmeye yardımcı olabilir; deliği doğrudan kapatan bir ilaç yoktur. Kalpte delik ifadesi ayrıca patent foramen ovale, yani PFO için de kullanılabilir. PFO, anne karnındaki normal kulakçık bağlantısının kapakçık biçiminde açık kalmasıdır ve ASD ile aynı yapı değildir. Raporun hangi açıklığı tanımladığının netleştirilmesi gereksiz endişeyi ve yanlış karşılaştırmaları azaltır.
Atriyoventriküler Septal Defekt ve Patent Duktus Arteriyozus
Atriyoventriküler septal defekt, kısaca AVSD, kalbin orta bölümündeki duvarları ve kulakçık-karıncık kapaklarını etkileyen bir gelişim farklılığıdır. Tam formunda kulakçık ve karıncık düzeyindeki açıklıklara ortak bir kapak yapısı eşlik eder. Kısmi formlarında yapısal farklılığın kapsamı değişir. Bu nedenle AVSD, yalnızca iki ayrı deliğin bir arada bulunması şeklinde düşünülmemelidir. Kapakların kanı ne kadar geriye kaçırdığı da değerlendirilir. Down sendromunda daha sık görülebilir, ancak AVSD tanısı tek başına bir kromozom tanısı koydurmaz.
Tam AVSD’de akciğerlere fazla kan gitmesi ve kapak yetersizliği, bebeklikte beslenme güçlüğü ve büyüme sorunlarına yol açabilir. Cerrahi yaklaşım, açıklıkları kapatmayı ve kapak yapısını uygun biçimde düzenlemeyi hedefler. Zamanlama çocuğun anatomisine, belirtilerine ve akciğer dolaşımına göre belirlenir. Ameliyattan sonra da kapak işlevleri izlenir. Ailenin onarımın hangi bölümleri kapsadığını, kontrol planını ve hangi belirtilerde erken başvurması gerektiğini bilmesi önemlidir. Başka bir AVSD hastasının ameliyat yaşı, kişisel karar için tek ölçüt olmamalıdır.
Patent duktus arteriyozus, yani PDA, anne karnında akciğer atardamarı ile aort arasında bulunan normal damarsal bağlantının doğum sonrasında açık kalmasıdır. Doğumdan sonra dolaşım değiştiğinde bu bağlantının devam etmesi, aorttan akciğer dolaşımına fazladan kan geçmesine yol açabilir. Etki açıklığın boyutuna ve çocuğun koşullarına bağlıdır. Prematüre bebeklerde daha sık görülür. PDA, kalp odacıkları arasındaki bir delik değildir; iki büyük damar arasındaki bağlantıdır. Küçük bir PDA ile belirgin dolaşım etkisi olan PDA aynı şekilde yönetilmez.
PDA’da izlem, uygun prematüre bebeklerde ilaç, kateterle kapatma veya cerrahi seçenekleri değerlendirilebilir. Ancak bazı kritik kalp hastalıklarında duktusun açık kalması geçici olarak yaşamsal kan akımını sağlar. Bu durumda hastane koşullarında açık tutulmasına yönelik tedavi uygulanabilir. Böylece bir çocukta kapatılmak istenen bağlantı, başka bir çocukta ilk aşamada korunmak istenebilir. Bu fark bir çelişki değil, kalbin bütün yapısına bağlıdır. Duktusa yönelik karar, tek başına açıklık saptanmasına göre değil, dolaşımdaki rolü belirlenerek verilir.
Kapak Darlıkları, Kapak Yetersizliği ve Ebstein Anomalisi
Kalp kapaklarında darlık, kanın ileri geçişini zorlaştırır; yetersizlik ise kapağın tam kapanmaması nedeniyle geriye kaçış oluşturur. Aynı kapakta iki sorun birlikte bulunabilir. Pulmoner kapak darlığı, sağ karıncıktan akciğerlere giden kanın geçişini etkiler. Hafif darlıklar belirgin yakınma oluşturmayabilir, ileri darlıklarda sağ karıncık daha yüksek basınca karşı çalışır. Uygun kapak yapısında balonla genişletme uygulanabilir; bazı durumlarda cerrahi gerekebilir. Tedavi ihtiyacı belirlenirken yalnızca çocuğun kendisini iyi hissetmesine değil, kalbin ölçülen yüküne de bakılır.
Aort kapak darlığı, sol karıncıktan vücuda giden kanın çıkışını etkiler. Yenidoğandaki kritik darlık erken müdahale gerektirebilir; daha hafif formlar düzenli izlenebilir. Biküspit aort kapağı, normalde üç olan yaprakçık yerine iki yaprakçıklı bir yapı bulunmasıdır. Her biküspit kapak başlangıçta ciddi darlık oluşturmaz, ancak kapak işlevi ve aort boyutları takip edilebilir. Darlıkta balon veya cerrahi seçenekler kişiye göre değerlendirilir. Tedaviden sonra kaçak ya da yeniden darlık gelişebilmesi, kontrolün neden sürdüğünü açıklayan önemli bir noktadır.
Ebstein anomalisi, sağ kulakçık ile sağ karıncık arasındaki triküspit kapağın yerleşimini ve işlevini etkiler. Kapak yaprakçıklarının bir bölümünün daha aşağıda bulunması ve yeterince kapanmaması, geriye kan kaçışına yol açabilir. Etkilenmenin derecesi geniş bir aralıkta değişir. Bazı çocuklar izlemle takip edilirken, bazılarında morarma, kalp yetersizliği veya ritim sorunları nedeniyle tedavi gerekir. Eşlik eden kulakçık açıklığı da dolaşımı etkileyebilir. Dolayısıyla aynı hastalık adı, bütün çocuklarda benzer belirti şiddeti veya aynı ameliyat ihtiyacı anlamına gelmez.
Kapak hastalıklarını anlamak için üç soru yol göstericidir: Kan ileriye ne kadar kolay geçiyor, geriye ne kadar kaçıyor ve ilgili karıncık bu yükten nasıl etkileniyor? Bu soruların yanıtı ekokardiyografiyle ve gerektiğinde diğer incelemelerle değerlendirilir. Kontrolde kapak ölçümlerinin değişmesi, belirtiler ortaya çıkmadan önce önem kazanabilir. Spor veya yoğun aktivite önerileri de kapak sorununun derecesine göre düzenlenir. Aile, rapordaki tek bir sayıyı internette başka ölçümlerle kıyaslamak yerine önceki kontrollerle birlikte nasıl yorumlandığını öğrenmelidir.
Aort Koarktasyonu ve Aort Arkının Gelişim Sorunları
Aort koarktasyonu, vücuda kan taşıyan ana damarın bir bölümünde daralma bulunmasıdır. Darlık, alt vücuda ulaşan kanı azaltabilir ve kalbin kanı ileriye göndermek için daha fazla çalışmasına neden olabilir. Kollar ile bacaklar arasında nabız veya tansiyon farkı saptanabilir. Ağır yenidoğan formlarında duktusun kapanmasıyla dolaşım bozulabilir. Daha hafif formlar ise ileri yaşta yüksek tansiyon veya muayene bulgularıyla fark edilebilir. Hastalığın doğumsal olması ile tanının erken konulması aynı şey değildir.
Koarktasyon değerlendirilirken dar alanın uzunluğu, aort arkının gelişimi ve başka kalp farklılıkları araştırılır. Bazı çocuklarda cerrahi onarım, bazılarında yaş ve anatomiye uygun kateter yöntemleri düşünülebilir. Stent seçeneği her yaş ve ölçü için uygun değildir. Önceki bir onarımdan sonra yeniden daralma gelişirse yaklaşım yeniden değerlendirilir. Aort arkının kesintili olması, yalnızca hafif bir koarktasyonla eşdeğer değildir; erken dönemde özel tedavi gerektiren farklı bir anatomik durumdur. Rapordaki terimlerin birbirinin yerine kullanılmaması önemlidir.
Başarılı bir koarktasyon tedavisinden sonra da tansiyon ve aort yapısı izlenebilir. Yüksek tansiyonun devam etmesi veya yeniden darlık oluşması her çocukta görülmez, fakat takipte araştırılan konular arasındadır. Aileye evde ölçüm önerilmişse uygun manşet ve ölçüm yöntemi açıklanmalıdır. Bununla birlikte evde nabız kontrolü veya oksijen ölçümüyle koarktasyonu dışlamak mümkün değildir. Yenidoğanın genel durumu kötüleştiğinde taramanın daha önce normal olması başvuruyu geciktirmemelidir. Tedavi sonrası takip sıklığı, onarımın niteliği ve mevcut bulgulara göre kişiselleştirilir.
Fallot Tetralojisi ve Büyük Arterlerin Transpozisyonu
Fallot tetralojisi, birbiriyle ilişkili dört yapısal özelliği içerir: karıncıklar arasında açıklık, sağ karıncıktan akciğerlere giden çıkış yolunda darlık, aortun açıklık üzerinde yerleşmesi ve sağ karıncık kasında kalınlaşma. Darlığın derecesi, akciğerlere giden kan miktarını ve morarmanın belirginliğini etkiler. Bazı bebeklerde doğumdan itibaren belirti görülürken, bazılarında başlangıçta morarma daha az belirgin olabilir. Tanının adı yanında çıkış yolu, akciğer atardamarları ve eşlik eden damar özellikleri de tedavi planında önem taşır.
Fallot tetralojisinde ani morarma artışıyla seyreden ataklar gelişebilir. Böyle bir durumda aile, daha önce kendisine öğretilmiş acil planı uygularken gecikmeden yardım istemelidir. Tedavi genellikle cerrahi onarımı içerir; bazı bebeklerde önce geçici bir girişim gerekebilir. Amaç açıklığı kapatmak ve akciğere giden kanın geçişini iyileştirmektir. Onarım sonrasında pulmoner kapak işlevi ve sağ karıncık değerlendirilir. Sonraki yıllarda ek işlem gereksinimi bulunabilmesi, ilk ameliyatın yararsız olduğu anlamına gelmez; uzun vadeli bakımın bir parçası olabilir.
Büyük arterlerin d-transpozisyonunda aort sağ karıncıktan, akciğer atardamarı sol karıncıktan çıkar. Böylece olağan seri dolaşım yerine iki paralel dolaşım oluşur. Vücuttan dönen kan yeniden vücuda, akciğerlerden dönen kan yeniden akciğerlere gönderilebilir. Dolaşımlar arasında yeterli karışım sağlayan bağlantılar bu dönemde önemlidir. Bu hastalık yalnızca damarların dışarıdan ters görünmesi değil, kanın izlediği yolun değişmesidir. Yenidoğanda belirgin oksijen düşüklüğü ve morarma gelişebilir; uzman merkezde erken değerlendirme ve tedavi gerekir.
D-transpozisyonda cerrahi öncesi bazı bebeklerde duktusu açık tutma veya kulakçıklar arasındaki geçişi artırma gibi işlemler gerekebilir. Arteriyel switch ameliyatı, büyük damar bağlantılarını olağan dolaşıma uygun hale getirmeyi amaçlar ve koroner damarların da düzenlenmesini içerir. Zamanlama bebeğin anatomisi ve klinik durumuna göre belirlenir. Doğuştan düzeltilmiş transpozisyon adı verilen başka bir bağlantı biçimi ise d-transpozisyonla aynı değildir. Benzer sözcüklerin kullanılması, bütün transpozisyon tiplerinde aynı yenidoğan tablosu veya aynı ameliyatın söz konusu olduğunu göstermez.
Tek Ventrikül Fizyolojisi, Hipoplastik Sol Kalp ve Atreziler
Tek ventrikül fizyolojisi, kalpte her zaman anatomik olarak yalnızca bir karıncık bulunduğu anlamına gelmez. Bazı yapılarda karıncıklardan biri yeterince gelişmemiştir veya iki karıncıklı dolaşımı destekleyecek biçimde kullanılamaz. Hipoplastik sol kalp sendromunda sol karıncık, aort ve ilgili kapak yapıları farklı derecelerde yetersiz gelişmiştir. Vücut dolaşımının sürdürülebilmesi doğum sonrasında özel bağlantılara bağlı olabilir. İlk dönemde iyi görünen bebeğin duktus kapandıkça kötüleşebilmesi, erken tanı ve doğum planlamasının önemini gösterir.
Hipoplastik sol kalpte tedavi, uygun hastalarda aşamalı cerrahi veya diğer uzmanlaşmış seçenekleri içerebilir. Norwood, Glenn ve Fontan adları farklı aşamaları ifade eder; bütün çocuklarda süreç aynı ayrıntılarla uygulanmaz. Bu yaklaşımın amacı küçük sol karıncığı normal bir karıncığa dönüştürmek değildir. Kullanılabilir karıncıkla vücut dolaşımını destekleyecek bir düzen kurulur. Her aşamadan önce dolaşım özellikleri ve genel durum değerlendirilir. Aileye yalnızca ilk işlem değil, sonraki olası aşamalar ve dönemler arasındaki bakım ihtiyaçları da açıklanmalıdır.
Triküspit atrezisinde sağ kulakçık ile sağ karıncık arasındaki normal geçiş oluşmamıştır. Kan alternatif bağlantılardan ilerlemek zorundadır ve sağ karıncık yetersiz gelişmiş olabilir. Akciğerlere ulaşan kanın miktarı diğer açıklık ve damar bağlantılarına bağlıdır. Tedavi çoğunlukla tek ventrikül yaklaşımı kapsamında planlanır. Ancak her hastanın başlangıç dolaşımı aynı değildir. Bir bebekte akciğer kan akımını artırmak gerekirken başka birinde fazla akımı sınırlamak gerekebilir. Bu nedenle benzer tanıların tedavi sırası birebir eşleşmeyebilir.
Pulmoner atrezide sağ karıncıktan akciğer atardamarına normal kapak geçişi yoktur. Karıncıklar arası duvarın açık veya sağlam olması, sağ karıncığın gelişimi ve koroner dolaşım gibi özellikler tedaviyi değiştirir. Pulmoner atrezi tanısı alan bütün çocuklar otomatik olarak tek ventrikül grubuna girmez. Bazılarında iki karıncıklı dolaşım hedeflenebilir, bazılarında farklı bir yol gerekir. Bu anatomik ayrıntıların açıklanması, ailenin başka hastalar üzerinden kesin beklenti oluşturmasını önler. Uzun vadeli kontrol, kullanılan dolaşım düzeninin özel ihtiyaçlarına göre sürdürülür.
Anormal Pulmoner Venöz Dönüş ve Trunkus Arteriyozus
Total anormal pulmoner venöz dönüşte, akciğerlerden oksijenlenmiş kanı getiren toplardamarlar normalde bağlanmaları gereken sol kulakçığa bağlanmaz. Kan başka bir yol üzerinden sağ kalbe döner ve karışım oluşur. Bu nedenle sorun akciğere kan götüren atardamardan değil, akciğerden kanı geri getiren toplardamarlardan kaynaklanır. Dönüş yolunda tıkanıklık bulunması tabloyu ağırlaştırabilir ve acil tedavi gerektirebilir. Cerrahi, akciğer toplardamarlarının sol kulakçıkla uygun bağlantısını kurmayı amaçlar. Takipte bu bağlantıların açıklığı da değerlendirilir.
Kısmi anormal pulmoner venöz dönüşte ise bütün akciğer toplardamarları değil, bir bölümü farklı yere bağlanır. Etki, farklı bağlantıya sahip damarların sayısına ve eşlik eden kalp yapısına bağlıdır. Bu durum total form ile aynı ağırlıkta kabul edilmemelidir. Ailenin raporda total veya kısmi ifadesinin yer alıp almadığını öğrenmesi önemlidir. Bazı venöz bağlantıların ayrıntılandırılması için ek görüntüleme gerekebilir. Her yeni görüntüleme isteği hastalığın kötüleştiğini göstermez; kimi zaman cerrahi veya takip planı için anatomiyi daha açık biçimde tanımlamak gerekir.
Trunkus arteriyozusta, kalpten ayrı aort ve akciğer atardamarı yerine ortak bir büyük damar çıkar. Genellikle karıncıklar arasında açıklık da bulunur. Akciğer ve vücut dolaşımına giden kanın dengesi etkilenebilir; akciğerlere fazla akım ve kalp yetersizliği gelişebilir. Cerrahi onarım, iki dolaşımı ayıracak bir yapı kurmayı amaçlar. Kullanılan bağlantıların ve kapakların büyüyen çocukta yeniden değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle onarım sonrasındaki takip, yalnızca çocuğun yakınmalarının sorulmasını değil, damar ve kalp yapılarının incelenmesini de içerir.
Çift çıkışlı sağ karıncık gibi başka karmaşık bağlantılarda da tedavi, damarların hangi karıncıktan çıktığı kadar karıncıklar arası açıklığın konumuna ve eşlik eden darlıklara bağlıdır. Aynı hastalık başlığı altında farklı cerrahi yollar bulunabilir. Genel bir hastalık listesi bu farklılıkların tamamını göstermeyebilir. Ailenin elindeki rapor, yapılan görüntülemeler ve önceki işlemler birlikte değerlendirilmelidir. Tanıyı yalnızca bir kısaltmayla anlatmak yerine, vücut ve akciğer dolaşımının nasıl sağlandığını açıklamak tedavi hedeflerini daha anlaşılır hale getirir.
Bebeklerde ve Çocuklarda Dikkat Edilmesi Gereken Belirtiler
Bebeklerde beslenirken çabuk yorulma, sık ara verme, belirgin terleme ve kilo alımının yavaşlaması değerlendirme gerektirebilir. Hızlı soluma veya göğüste çekilmeler de önemlidir. Bu belirtilerin her biri kalp hastalığı dışındaki nedenlerle görülebileceğinden, tek başına tanı koydurmaz. Ancak birkaç bulgunun birlikte bulunması veya giderek artması başvuruyu geciktirmemeyi gerektirir. Beslenmenin süresi, alınan miktar ve büyüme kayıtları hekime yardımcı olabilir. Bebeği zorlayarak beslemek veya sadece mama değiştirmek, altta yatan sorunun araştırılmasının yerine geçmez.
Daha büyük çocuklarda yaşıtlarına göre belirgin çabuk yorulma, eforla nefes darlığı, çarpıntı veya bayılma görülebilir. Özellikle egzersiz sırasında bayılma değerlendirilmelidir. Her göğüs ağrısı doğumsal kalp hastalığına bağlı değildir; eşlik eden bulgular ve öykü önem taşır. Üfürüm de bir hastalık adı değil, muayenede duyulan sestir. Çocuklarda masum üfürümler bulunabilir, fakat üfürümün niteliğini aile evde belirleyemez. Bazı ciddi hastalıklarda belirgin üfürüm duyulmaması da mümkündür; normal duyulan bir muayene bütün olasılıkları tek başına dışlamaz.
Dudak ve dilde ani morarma, ciddi solunum güçlüğü, belirgin dalgınlık, gevşeklik veya olağan biçimde yanıt vermeme acil belirtilerdir. Bu durumda 112 aranmalı ve telefonda verilen yönlendirmeler izlenmelidir. Bilinen kalp hastalığı bulunan çocuğun morarmasının yeni artması da önemlidir. Fotoğraf çekmek, ev cihazıyla tekrar tekrar ölçüm yapmak veya hekimden geri dönüş beklemek acil yardım çağrısını geciktirmemelidir. Aileye çocuğun normal durumu ve hangi değişiklikte acil başvuracağı önceden açıklanmalıdır. Planlı kontroller, beklenmedik kötüleşmenin değerlendirilmesinin yerine geçmez.
Fetal Ekokardiyografi, Yenidoğan Taraması ve Tanı Testleri
Gebelikte ultrason incelemeleri sırasında kalbin yapısında farklılık şüphesi oluşabilir. Gerekli durumlarda fetal ekokardiyografiyle bebeğin kalbi daha ayrıntılı değerlendirilir. Bu inceleme, bazı hastalıklarda doğumun hangi merkezde yapılacağını ve doğum sonrasındaki ilk bakımın nasıl düzenleneceğini planlamaya yardımcı olur. Bununla birlikte normal bir gebelik incelemesi bütün kalp hastalıklarını kesin olarak dışlamaz. Küçük açıklıklar veya doğum sonrasında dolaşım değiştikçe belirginleşen bazı sorunlar daha sonra fark edilebilir. Gebelikteki sonuçlar, doğum sonrası muayeneyle birlikte ele alınmalıdır.
Yenidoğan pulse oksimetri taraması, kandaki oksijen düzeyini tahmin ederek bazı kritik hastalıkların erken fark edilmesine yardımcı olur. Taramanın normal olması bütün doğumsal kalp hastalıklarının bulunmadığını göstermez. Özellikle oksijeni belirgin düşürmeyen yapısal sorunlar kaçabilir. Düşük bir sonuç ise mutlaka kalp hastalığı anlamına gelmez; akciğer hastalıkları gibi başka nedenler de araştırılır. Tarama, muayene ve öyküyü tamamlar. Evde kullanılan bir cihazdan alınan değer, hastanede uygulanan tarama yönteminin veya çocuk kardiyolojisi değerlendirmesinin yerine geçmez.
Doğum sonrasında ekokardiyografi, kalbin yapısını, kapakları ve kan akımını inceleyen temel testlerden biridir. EKG elektriksel etkinliği değerlendirir; yapısal tanının bütün ayrıntılarını tek başına göstermez. Gerektiğinde göğüs görüntülemesi, manyetik rezonans, bilgisayarlı tomografi veya kateterizasyon kullanılabilir. Her çocukta bütün testlerin yapılması gerekli değildir. Test seçimi hangi sorunun yanıtlanmak istendiğine bağlıdır. Görüşmeye önceki raporların ve ilaç listesinin getirilmesi karşılaştırmayı kolaylaştırır. Ailenin tanının tam adını, eşlik eden bulguları ve kontrol planını yazılı olarak alması yararlı olabilir.
Tedavi Kararı, Uzun Vadeli Takip ve Günlük Yaşam
Tedavi, hastalığın türüne ve kalp üzerindeki etkisine göre izlem, ilaç, kateter girişimi veya cerrahiyi içerebilir. İzlem önerilmesi, sorunla ilgilenilmediği anlamına gelmez; bazı durumlarda güvenli yaklaşım düzenli kontrolle değişimi değerlendirmektir. İlaçlar belirli belirtileri veya dolaşım yükünü azaltabilir, fakat bütün yapısal farklılıkları ortadan kaldırmaz. Kateter yöntemi her anatomiye uygun değildir. Cerrahi gerektiğinde işlemin amacı, zamanlaması ve olası riskleri aileye açıklanmalıdır. Tedavi kararının yalnızca yaşa veya hastalık adına göre verilmediği bilinmelidir.
Onarımdan sonra kontrol ihtiyacı tanıya göre değişir. Özellikle karmaşık hastalıklarda kapak işlevleri, ritim, karıncık performansı ve kullanılan damar bağlantıları uzun yıllar izlenebilir. Bazı basit ve tamamen düzelmiş sorunlarda kontrol planı daha farklı olabilir; bütün çocuklara aynı takip süresi önerilmez. Ergenlik döneminde hastalığı anlamaya başlaması ve ilaçlarını öğrenmesi çocuğun bakımına katılmasını kolaylaştırır. Gereken kişilerde erişkin doğumsal kalp hastalığı bakımına geçiş planlanır. Önceki ameliyatların ve görüntülemelerin kayıtlarının korunması bu süreçte önemlidir.
Günlük yaşam önerileri, çocuğu gereksiz biçimde bütün etkinliklerden uzaklaştırmak yerine güvenli katılımı desteklemelidir. Sporun türü ve yoğunluğu, kalbin mevcut durumuna göre değerlendirilir. Beslenme güçlüğü olan bebeklerde kişisel destek gerekebilir; genel yüksek kalorili beslenme önerileri her çocuk için uygun değildir. Ağız ve diş bakımı önemlidir, ancak her doğumsal kalp hastalığında diş işlemlerinden önce antibiyotik gerekmez. Bu gereksinim risk grubuna ve işlemin türüne göre belirlenir. Diş hekimine kalp tanısı ve önceki işlemler bildirilmelidir.
Birçok doğumsal kalp hastalığında neden tam olarak belirlenemez; tanı, ailenin yaptığı tek bir davranışın sonucu olarak yorumlanmamalıdır. Gerekli durumlarda genetik değerlendirme veya danışmanlık düşünülebilir. Bakım planının aile tarafından uygulanabilir olması için randevular, ilaç kullanımı ve acil iletişim yolları açıkça düzenlenmelidir. Değerlendirme ve randevu bilgisi için +90 546 747 49 44 üzerinden iletişim kurulabilir. Bu hat acil yardımın yerine geçmez. Ani ağır belirtilerde 112 aranmalı; planlı bir görüşme için beklenmemelidir.
Çocuklarda Doğumsal Kalp Hastalıkları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Doğumsal bir hastalık yıllar sonra fark edilebilir mi?
Evet. Yapısal farklılık doğumda bulunmasına rağmen başlangıçta belirgin yakınma oluşturmayabilir. Bazı ASD’ler, hafif kapak sorunları veya damar farklılıkları daha sonra saptanabilir. Tanının geç konulması, hastalığın o yaşta oluştuğu anlamına gelmez.
Morarmayan bir çocukta ciddi kalp hastalığı olabilir mi?
Evet. Bazı hastalıklar oksijeni belirgin düşürmeden kalbe fazla yük bindirir veya vücuda giden kan akımını kısıtlar. Bu nedenle morarma yokluğu tek başına güvenilir bir dışlama ölçütü değildir. Belirtiler, muayene ve gerektiğinde ekokardiyografi birlikte değerlendirilir.
Kalpteki bütün delikler kendiliğinden kapanır mı?
Hayır. Bazı küçük açıklıklar kapanabilir, ancak bu olasılık açıklığın türüne ve yerine bağlıdır. Kalp odacıklarına etkisi, kapaklarla ilişkisi ve diğer bulgular izlenir. Kontrol planı, kendiliğinden kapanma beklentisi olsa bile uygulanmalıdır.
ASD ile PFO aynı tanı mıdır?
Hayır. ASD kulakçıkları ayıran duvardaki yapısal açıklığı, PFO ise anne karnındaki normal bağlantının kapakçık biçiminde açık kalmasını ifade eder. Klinik etkileri ve takip ihtiyaçları farklı olabilir. Raporda hangi tanının yazdığı netleştirilmelidir.
Üfürümün yüksek duyulması daha ağır hastalık demek midir?
Mutlaka değildir. Sesin şiddeti hastalığın ağırlığını tek başına göstermez. Masum üfürümler bulunabilir ve bazı ciddi hastalıklarda belirgin üfürüm olmayabilir. Üfürümün anlamı çocuğun muayenesi ve gerekli incelemelerle değerlendirilir.
Gebelikte normal kalp incelemesi kesin güvence sağlar mı?
Hayır. Gebelik incelemeleri birçok yapısal sorunu belirleyebilir, ancak bütün hastalıkları dışlayamaz. Bazı küçük veya doğum sonrası belirginleşen sorunlar daha sonra fark edilir. Yenidoğan muayenesi ve sonraki belirtilerin değerlendirilmesi yine önemlidir.
Duktus neden bir bebekte kapatılırken diğerinde açık tutulur?
PDA bazı çocuklarda akciğerlere gereğinden fazla kan gitmesine neden olur. Bazı kritik hastalıklarda ise duktus geçici olarak gerekli kan akımını sağlar. Karar bağlantının kalbin bütün dolaşımındaki rolüne göre verilir; yalnızca açık bulunmasına dayanmaz.
Pulmoner atrezi her zaman tek ventrikül anlamına mı gelir?
Hayır. Karıncıkların gelişimi, septumun durumu ve koroner dolaşım gibi özellikler tedavi yolunu değiştirir. Bazı hastalarda iki karıncıklı dolaşım hedeflenebilir. Tanının ayrıntıları incelenmeden tek bir cerrahi süreç öngörülmemelidir.
Ameliyat olan çocuk artık kontrole ihtiyaç duymaz mı?
Kontrol gereksinimi tanıya ve onarımın sonucuna bağlıdır. Özellikle karmaşık hastalıklarda uzun vadeli izlem devam eder. Kapaklar, ritim ve kalp işlevleri zamanla değişebilir. Kontroller ancak izleyen hekimin kişisel planına göre azaltılır veya düzenlenir.
Kalp hastalığı olan bütün çocuklara spor yasak mıdır?
Hayır. Birçok çocuk uygun değerlendirmeyle çeşitli etkinliklere katılabilir. İzin verilen aktivite türü ve yoğunluğu; kalp işlevi, darlıklar, ritim ve diğer bulgulara göre belirlenir. Genel bir yasak veya sınırsız izin yerine kişisel öneri alınmalıdır.
Yorum bırakın