Kalp Damar Hastalıklarında İlaç Tedavisi

Kalp damar hastalıklarında ilaç tedavisinin amaçları nelerdir?

Kalp ve damar hastalıkları tek bir hastalık grubu değildir. Koroner arter hastalığı, yüksek tansiyon, kalp yetmezliği, ritim bozukluğu, kalp kapak hastalığı, periferik arter hastalığı ve toplardamar pıhtıları farklı mekanizmalarla gelişir. Bu nedenle her ilaç her kalp hastasına uygun değildir. Tedavi; mevcut sorunu kontrol etmenin yanında gelecekte oluşabilecek kalp krizi, inme, damar tıkanıklığı, hastaneye yatış veya organ hasarı riskini azaltmayı hedefler.

Bazı ilaçların etkisi hasta tarafından kısa sürede hissedilir. Örneğin diüretik tedavisi fazla sıvının atılmasını sağlayarak nefes darlığı ve bacak şişliğini azaltabilir; uygun bir nitrat ilacı anjina yakınmasını hafifletebilir. Statin, antiplatelet veya bazı kalp yetmezliği ilaçlarının en önemli faydası ise her zaman günlük hissedilen bir değişiklik değildir. Bu tedaviler uzun vadeli kalp-damar olaylarını azaltmak ya da hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla kullanılır. Şikâyetin geçmesi, ilacın artık gerekli olmadığı anlamına gelmez.

Tedavi birden fazla hedefi aynı anda ele alabilir. Kalp krizi geçirmiş bir kişide pıhtılaşmayı azaltan, kolesterolü düşüren, tansiyonu kontrol eden ve kalbin oksijen ihtiyacını sınırlayan ilaçlar birlikte kullanılabilir. Kalp yetmezliğinde farklı ilaç sınıfları birbirini tamamlar. İlaç sayısının fazla olması tek başına hastalığın kötüleştiğini göstermez; önemli olan her ilacın gerekçesinin bilinmesi, gereksiz tekrarların önlenmesi ve düzenli takiptir.

Kalp ilacı seçimi ve doz ayarlaması nasıl yapılır?

İlaç seçimi yalnızca hastalık adına göre yapılmaz. Hekim; şikâyetleri, muayene bulgularını, tansiyon ve nabız değerlerini, EKG ile ritmi, ekokardiyografide kalbin pompalama ve kapak işlevlerini, böbrek-karaciğer testlerini, kan sayımını ve elektrolitleri birlikte değerlendirir. Daha önce geçirilmiş kalp krizi, inme, stent veya ameliyat, diyabet, kronik böbrek hastalığı, astım, mide kanaması ve düşme öyküsü tedavi kararını değiştirebilir.

Birçok kalp ilacında düşük dozla başlanıp klinik yanıt ve laboratuvar sonuçlarına göre kademeli artış yapılır. Bu yaklaşım özellikle tansiyon, kalp yetmezliği ve ritim tedavisinde baş dönmesi, aşırı tansiyon düşmesi, nabız yavaşlaması, böbrek işlevinde bozulma veya elektrolit değişikliği riskini yönetmeye yardımcı olur. Hedef doza hemen ulaşılamaması tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez; kişinin tolere edebildiği en uygun doz aranır.

İlaç kutusundaki ticari isim zamanla değişebilir; önemli olan etken madde, doz ve kullanım sıklığıdır. Eczaneden farklı görünümlü bir kutu alındığında iki ürünün aynı etken maddeyi içerip içermediği kontrol edilmelidir. Kontrol randevusuna güncel ilaç listesi, evdeki tansiyon-nabız kayıtları ve varsa yan etki notlarıyla gitmek doz kararını kolaylaştırır.

Antiplatelet ilaçlar ne zaman kullanılır?

Antiplatelet ilaçlar, trombosit adı verilen kan hücrelerinin birbirine yapışmasını azaltır. Aspirin, klopidogrel, prasugrel ve tikagrelor bu gruptaki bilinen etken maddelerdendir. Koroner arter hastalığı, akut koroner sendrom, kalp krizi veya stent sonrasında damar içinde pıhtı gelişme riskini azaltmak amacıyla tek ya da ikili tedavi şeklinde reçete edilebilir. İlacın seçimi ve kullanım süresi; olayın türü, stent özelliği, kanama riski ve planlanan işlemlere göre belirlenir.

Antiplatelet tedavi halk arasında “kan sulandırıcı” olarak anılsa da kanı fiziksel olarak sulandırmaz. Trombositlerin pıhtı oluşturma yeteneğini baskılar. Özellikle stent sonrasında ilacın erken ve izinsiz kesilmesi, stent içinde pıhtı ve kalp krizi gibi yaşamı tehdit eden sonuçlara yol açabilir. Diş çekimi, endoskopi veya cerrahi öncesinde ilacı doğrudan kesmek yerine işlemi yapacak hekim ile kalp hastalığını takip eden hekim birlikte karar vermelidir.

Kolay morarma veya küçük kesiklerin daha geç durması görülebilir; ancak durmayan kanama, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarda belirgin kan veya ani nörolojik belirti acil değerlendirme gerektirir. Aspirin herkes için koruyucu bir vitamin gibi görülmemelidir. Daha önce kalp-damar olayı geçirmemiş kişilerde koruyucu aspirin kararı, olası damar yararı ile kanama riskinin kişiye özel karşılaştırılmasını gerektirir.

Antikoagülan ilaçlar kimlere verilir?

Antikoagülanlar pıhtılaşma sisteminin belirli basamaklarını baskılar. Varfarin ile doğrudan etkili oral antikoagülanlar; atriyal fibrilasyonda inmeyi önlemek, derin ven trombozu ve pulmoner emboliyi tedavi etmek veya tekrarını azaltmak gibi amaçlarla kullanılabilir. Mekanik kalp kapağı bulunan kişilerde çoğunlukla varfarin gerekir; doğrudan etkili ilaçlar mekanik kapak için uygun seçenek değildir. Tanı aynı görünse bile yaş, kilo, böbrek işlevi ve kanama öyküsü doz ve ilaç seçimini değiştirir.

Varfarin kullananlarda INR testi ilacın etkisini izler ve hedef aralık tedavi nedenine göre belirlenir. Beslenmede K vitamini içeren gıdaları bütünüyle yasaklamak yerine tüketimi dengeli ve tutarlı tutmak genellikle daha doğrudur; ani diyet değişiklikleri INR sonucunu etkileyebilir. Doğrudan etkili oral antikoagülanlarda rutin INR takibi yapılmasa da böbrek ve karaciğer işlevlerinin, kan sayımının ve doz uygunluğunun düzenli değerlendirilmesi gerekir.

Unutulan dozun yönetimi ilaca ve geçen süreye göre değişir. Çift doz almak ciddi kanama oluşturabileceğinden prospektüs ve hekimin verdiği plana göre hareket edilmelidir. Antikoagülan kullanan kişinin acil durumda görülebilecek güncel bir ilaç kartı taşıması; diş hekimi, cerrah ve eczacıya bu tedaviyi bildirmesi önemlidir. Daha fazla bilgi için pıhtı ve emboli rehberi incelenebilir.

Statinler ve diğer kolesterol ilaçları nasıl çalışır?

Statinler karaciğerde kolesterol üretimini azaltır, LDL kolesterolün kandan temizlenmesini artırır ve damar duvarındaki aterosklerotik plağın daha kararlı hâle gelmesine katkıda bulunur. Kalp krizi, inme, stent veya koroner bypass öyküsü olan kişilerde amaç yalnızca laboratuvar sonucunu normal aralığa getirmek değildir; yeni damar olaylarının riskini düşürmektir. Bu nedenle hedef LDL değeri kişinin toplam riskine göre belirlenir ve yüksek riskli kişilerde daha düşük hedefler gerekebilir.

Statinle hedefe ulaşılamadığında, yeterli doz tolere edilemediğinde veya risk çok yüksek olduğunda ezetimib, PCSK9 yolunu hedefleyen tedaviler ya da uygun hastada başka lipid düşürücü seçenekler gündeme gelebilir. Trigliserid yüksekliğinin tedavisi de düzeye, pankreatit ve kalp-damar riskine, diyabet kontrolüne ve alkol-beslenme alışkanlıklarına göre planlanır. İnternetten alınan “kolesterol düşürücü” takviyeler reçeteli tedavinin eşdeğeri değildir.

Kas ağrısı statin kullanan herkes için ilacın kesin olarak bırakılmasını gerektirmez. Ağrının başlangıcı, şiddeti, eşlik eden güçsüzlük, tiroit işlevi, D vitamini durumu, diğer ilaçlar ve kreatin kinaz gibi testler gerektiğinde değerlendirilir. Yaygın ağır kas ağrısı, belirgin güçsüzlük veya koyu renkli idrar varsa gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır. Gebelik planı, gebelik şüphesi ya da emzirme durumu da hekimle paylaşılmalıdır; karar kişinin damar riskiyle birlikte verilir.

Tansiyon ve damar koruyucu ilaçlar nelerdir?

ACE inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri, kalsiyum kanal blokerleri, beta blokerler ve diüretikler tansiyon tedavisinde kullanılan başlıca sınıflardır. Bunların bazıları yalnızca tansiyonu düşürmek için değil, kalp yetmezliği, kalp krizi sonrası korunma, böbrek hastalığı veya ritim kontrolü için de seçilir. Bir ilacın başka bir hastada iyi sonuç vermesi, aynı ilacın herkes için uygun olduğu anlamına gelmez.

ACE inhibitörleri ve anjiyotensin reseptör blokerleri damarları gevşeterek tansiyonu ve kalbin iş yükünü azaltabilir. Başlangıçtan ve doz artışından sonra kreatinin ile potasyum kontrolü gerekebilir. ACE inhibitörleri kuru öksürüğe yol açabilir; dudak, dil veya boğazda şişme ise acil değerlendirilmesi gereken nadir fakat ciddi bir reaksiyondur. Bu iki grup genellikle birlikte kullanılmaz ve gebelikte uygun değildir.

Tansiyonun evde düzenli ölçülmesi tedavinin etkisini görmeye yardımcı olur. Ölçümden önce dinlenmek, uygun manşet kullanmak ve sonuçları saatleriyle kaydetmek önemlidir. Tek bir yüksek veya düşük ölçüm üzerinden ilacı kesmek yerine tekrarlayan sonuçlar ve belirtiler değerlendirilmelidir. Ayağa kalkınca baş dönmesi, düşme, bayılma veya sürekli çok düşük ölçüm varsa hekimle görüşülmelidir. Normal tansiyon değerleri hakkında ayrıntılı bilgi için tansiyon kaç olmalı? içeriği incelenebilir.

Beta blokerler ve kalsiyum kanal blokerleri ne işe yarar?

Beta blokerler adrenalin benzeri uyarıların kalp üzerindeki etkisini azaltarak nabzı yavaşlatabilir, tansiyonu düşürebilir ve kalbin oksijen ihtiyacını sınırlayabilir. Koroner arter hastalığı, bazı ritim bozuklukları, kalp krizi sonrası dönem ve seçilmiş kalp yetmezliği türlerinde kullanılır. Her beta bloker aynı amaçla kullanılmaz; etken madde ve doz klinik duruma göre seçilir.

Yorgunluk, el-ayakta soğukluk, baş dönmesi veya nabızda yavaşlama görülebilir. Astım veya hava yolu hastalığı, iletim bozukluğu ve çok düşük nabız varsa seçim daha dikkatli yapılır. Beta blokerin aniden kesilmesi çarpıntı, tansiyon yükselmesi ve anjina artışına yol açabileceğinden azaltma planı hekim tarafından yapılmalıdır.

Kalsiyum kanal blokerlerinin bazıları daha çok damarları gevşetip tansiyonu düşürürken bazıları kalp hızını ve elektriksel iletimi de etkiler. Ayak bileğinde şişme, baş ağrısı, yüzde kızarma, kabızlık veya nabız yavaşlaması ilaca göre görülebilir. Birlikte kullanılan ritim ve tansiyon ilaçları kalp hızını aşırı düşürebileceği için reçetesiz değişiklik yapılmamalıdır.

Kalp yetmezliğinde ilaç tedavisi nasıl düzenlenir?

Kalp yetmezliği tedavisi, ejeksiyon fraksiyonu, şikâyetler, tansiyon, ritim, böbrek işlevi ve sıvı yüküne göre düzenlenir. Pompalama gücü azalmış kalp yetmezliğinde güncel yaklaşım çoğu hastada birbirini tamamlayan temel ilaç sınıflarını değerlendirmektir: anjiyotensin reseptör-neprilisin inhibitörü veya uygun ACE inhibitörü/ARB, kanıtlı beta bloker, mineralokortikoid reseptör antagonisti ve SGLT2 inhibitörü. Her sınıf farklı bir biyolojik yolu hedefler; tek bir ilacı yüksek dozda kullanmak diğerlerinin yerini tutmayabilir.

SGLT2 inhibitörleri başlangıçta diyabet tedavisi için geliştirilmiş olsa da belirli kalp yetmezliği gruplarında diyabet bulunmasa bile yarar sağlayabilir. Genital enfeksiyon, sıvı kaybı ve nadiren ciddi metabolik sorunlar açısından bilgilendirme gerekir. Mineralokortikoid reseptör antagonistleri potasyumu yükseltebilir; böbrek işlevi ve potasyum izlemi önemlidir. ARNI, ACE inhibitörü veya ARB tedavilerinin geçişi ve birlikte kullanımı belirli güvenlik kurallarına tabidir.

Kalp yetmezliği ilacı başlandıktan sonra birkaç hafta içinde doz ayarı ve kan kontrolü gerekebilir. Tansiyonun düşük olması her zaman bütün ilaçların kesileceği anlamına gelmez; belirtiler, sıvı durumu ve hangi ilacın uzun dönem yarar sağladığı birlikte değerlendirilir. Günlük tartıda kısa sürede belirgin artış, nefes darlığında kötüleşme, gece daha çok yastık ihtiyacı veya bacak şişliğinde artış sıvı birikimini gösterebilir.

Diüretikler neden ve nasıl kullanılır?

Diüretikler böbreklerden tuz ve su atılımını artırarak dolaşımdaki fazla sıvıyı azaltır. Kalp yetmezliğinde akciğerde sıvı birikmesine bağlı nefes darlığı, ayak-bacak şişliği ve hızlı kilo artışını kontrol etmek için kullanılabilir; bazı türleri tansiyon tedavisinde de etkilidir. Diüretik rahatlama sağlasa da kalp yetmezliğinin bütün mekanizmalarını tek başına tedavi etmez.

İlacın saatinin günlük yaşam ve gece uykusuna göre planlanması gerekir. Daha sık idrara çıkma beklenen bir etkidir; ancak ağız kuruluğu, aşırı susama, ciddi baş dönmesi, kas krampları, belirgin halsizlik veya idrar miktarında azalma sıvı-elektrolit dengesizliğine işaret edebilir. Sodyum, potasyum, magnezyum ve böbrek fonksiyonları ilacın türüne göre izlenir.

Potasyum desteği herkese gerekli değildir. Bazı diüretikler potasyumu düşürürken bazıları yükseltebilir; ACE inhibitörü, ARB, ARNI veya mineralokortikoid reseptör antagonistiyle birlikte kullanıldığında denge değişir. Doktor önerisi olmadan potasyum tableti veya potasyum içeren tuz ikamesi kullanmak tehlikeli olabilir. Günlük kilo takibi önerildiyse aynı tartıda, sabah tuvalet sonrası ve benzer kıyafetle ölçüm yapılmalıdır.

Nitratlar ve göğüs ağrısı ilaçları nasıl kullanılır?

Nitratlar damarları genişleterek kalbin iş yükünü ve oksijen ihtiyacını azaltır. Kısa etkili dil altı nitrogliserin mevcut anjina atağını hafifletmek veya doktor önerdiyse efor öncesi koruma sağlamak için kullanılabilir; uzun etkili preparatlar atak sıklığını azaltmaya yardımcı olur. Nitratlar damar darlığını ortadan kaldırmaz ve kalp krizinin acil değerlendirilmesinin yerini tutmaz.

Daha önce olmayan göğüs ağrısı, dinlenmeyle geçmeyen yakınma, alışılmıştan daha şiddetli veya sık ağrı acil kabul edilmelidir. Hekimin verdiği acil kullanım planı uygulanırken 112 geciktirilmemelidir. Baş ağrısı, yüzde kızarma, baş dönmesi ve tansiyon düşmesi görülebilir; ilacı oturur veya yatar konumda almak düşme riskini azaltabilir.

Nitratlar ile erektil disfonksiyon veya pulmoner hipertansiyonda kullanılan fosfodiesteraz-5 inhibitörlerinin birlikte alınması tehlikeli tansiyon düşmesine neden olabilir. Bu ilaçların son kullanım zamanı acil ekibe mutlaka söylenmelidir. Uzun etkili nitratlarda toleransı azaltmak için gün içinde nitratsız aralık planlanabilir; saat ve doz kişisel reçeteye göre uygulanmalıdır.

Ritim düzenleyici ilaçlar hangi durumlarda kullanılır?

Ritim bozukluklarında ilaç tedavisi iki temel amaçla planlanabilir: kalp hızını kabul edilebilir düzeyde tutmak veya normal ritmi korumaya çalışmak. Beta blokerler, bazı kalsiyum kanal blokerleri, digoksin ve farklı antiaritmik ilaçlar ritmin türüne, kalbin yapısına ve eşlik eden hastalıklara göre seçilir. Atriyal fibrilasyonda ritim veya hız tedavisine ek olarak inme riskine göre antikoagülan gereksinimi ayrıca değerlendirilir.

Antiaritmiklerin etkileri kadar proaritmi adı verilen yeni ya da daha tehlikeli ritim oluşturma potansiyelleri de önemlidir. Bazı ilaçlarda tedavi öncesi ve sonrasında EKG, QT aralığı, böbrek-karaciğer testleri, tiroit veya akciğer değerlendirmesi gerekir. İlacın başka bir antiaritmikle, antibiyotikle, psikiyatri ilacıyla veya elektrolit dengesizliğiyle etkileşimi riski artırabilir.

Çarpıntının her türü aynı ilaçla tedavi edilmez. Kısa süreli ritim kaydı, Holter, olay kaydedici veya elektrofizyolojik inceleme gerekebilir. İlaç yeterli olmazsa veya uzun vadede uygun değilse kateter ablasyonu, kalp pili ya da başka girişimsel seçenekler değerlendirilebilir. Ritim bozukluklarında elektriksel tedavi hakkında kardiyoversiyon içeriğine bakılabilir.

Kalp ilaçları güvenli biçimde nasıl kullanılır?

Güncel ilaç listesinde etken madde, doz, kullanım saati ve tedavi nedeni bulunmalıdır. Reçeteli ilaçların yanında ağrı kesiciler, soğuk algınlığı ürünleri, vitaminler, bitkisel ürünler ve gerektiğinde alınan ilaçlar da yazılmalıdır. Liste acil durumda erişilebilir olmalı, yeni bir hekim veya diş hekimiyle görüşürken paylaşılmalıdır. Aynı etken maddenin farklı marka adlarıyla iki kez alınması böylece önlenebilir.

Doz unutulduğunda uygulanacak kural bütün ilaçlar için aynı değildir. Genellikle sonraki doza yakınsa unutulan doz atlanır; ancak antikoagülan, ritim veya kalp yetmezliği tedavilerinde ilaca özgü talimat önemlidir. Emin olunmadığında çift doz yerine eczacıya veya tedaviyi düzenleyen ekibe danışılmalıdır. Kusma, ishal, yüksek ateş veya sıvı kaybı sırasında bazı ilaçlar için geçici düzenleme gerekebilir; kişiye önceden “hastalık günü planı” verilmesi yararlıdır.

Kontroller yalnızca reçete yenilemek için değildir. Nabız, tansiyon, kilo, EKG ve kan testleri ilacın etkisini ve güvenliğini gösterir. Yeni başlayan öksürük, baygınlık, şiddetli halsizlik, kanama, sarılık, yaygın döküntü, kas güçsüzlüğü veya beklenmeyen şişlik kaydedilmeli ve önemine göre bildirilmelidir. Hafif bir yan etki nedeniyle tedaviyi tamamen bırakmak yerine doz, saat veya ilaç değişikliği seçenekleri hekimle görüşülebilir.

İlaçlar orijinal ambalajında, çocukların ulaşamayacağı, aşırı sıcak ve nemden uzak yerde saklanmalıdır. Son kullanma tarihi geçmiş veya artık kullanılmayan ürünler lavaboya dökülmemeli, evsel çöpe gelişigüzel atılmamalıdır; eczanenin ve yerel sağlık otoritesinin ilaç imha yöntemi izlenmelidir. Seyahatte ilaçlar el bagajında, reçete veya sağlık raporuyla taşınmalı ve saat dilimi değişikliği önceden planlanmalıdır.

Kalp ilaçları hangi ürünlerle etkileşebilir?

Reçetesiz alınabilen ürünlerin güvenli olduğu varsayılmamalıdır. İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi steroid olmayan antiinflamatuvar ağrı kesiciler; kanama riskini artırabilir, tansiyonu yükseltebilir, böbrek işlevini bozabilir ve kalp yetmezliğinde sıvı tutulmasını kötüleştirebilir. Antikoagülan, antiplatelet, diüretik veya tansiyon ilacı kullanan kişiler ağrı kesici seçimini hekim ya da eczacıya danışmalıdır.

Soğuk algınlığı ilaçlarındaki dekonjestanlar nabız ve tansiyonu yükseltebilir. Bazı antibiyotikler, mantar ilaçları, epilepsi ilaçları ve psikiyatri ilaçları antikoagülanların düzeyini veya ritmi etkileyebilir. Greyfurt bazı ilaçların karaciğerde parçalanmasını değiştirirken, alkol tansiyon düşmesi, ritim bozukluğu ve kanama riskini artırabilir. Kesin etkileşim kullanılan etken maddeye bağlı olduğu için genel bir yasak listesi yerine güncel ilaç listesi üzerinden kontrol yapılmalıdır.

Bitkisel ve “doğal” ürünler de etkilidir. Sarı kantaron bazı ilaçların kan düzeyini düşürebilir; ginkgo, sarımsak veya yüksek doz omega-3 ürünleri pıhtılaşmayı etkileyebilir; meyan kökü tansiyon ve potasyum dengesini bozabilir. Takviyenin ambalajında doğal yazması kalp hastası için güvenli olduğunu göstermez. Takviye başlamadan, bırakmadan veya dozunu değiştirmeden önce hekim ve eczacı bilgilendirilmelidir.

Ameliyat, diş tedavisi, gebelik ve böbrek hastalığında ne yapılır?

Ameliyat veya girişim öncesinde kanama ve pıhtı riski birlikte değerlendirilir. Antiplatelet ya da antikoagülanın ne zaman kesileceği, geçici başka tedavi gerekip gerekmediği ve ne zaman yeniden başlanacağı işlemin türüne göre değişir. İlacı kendi kendine kesmek stent trombozu, inme veya emboli; gereksiz sürdürmek ise kanama riskini artırabilir. İşlemi yapacak ekip ile kalp hastalığını takip eden hekim arasında plan oluşturulmalıdır.

Gebelik planlayan, hamile olduğunu öğrenen veya emziren kişi bütün ilaçlarını erken dönemde hekimine bildirmelidir. ACE inhibitörü ve ARB gibi bazı sınıflar gebelikte kullanılmaz; statin tedavisi çoğu gebede durdurulsa da çok yüksek riskli özel durumlarda karar bireyselleştirilebilir. İlacın aniden kesilmesi de anne sağlığını riske atabileceğinden internet bilgisiyle hareket edilmemelidir.

Böbrek veya karaciğer hastalığında bazı ilaçların vücuttan atılımı yavaşlar ve doz ayarı gerekir. İleri yaş, düşük vücut ağırlığı ve düşme öyküsü de kanama veya tansiyon düşmesi riskini artırabilir. Ramazan orucu, uzun seyahat, yoğun sıcak hava, kusma-ishal veya büyük diyet değişikliği planlanıyorsa doz saatleri ve sıvı dengesi önceden konuşulmalıdır.

İlaç tedavisi yaşam tarzı değişikliklerinin yerini tutar mı?

İlaçlar ile yaşam tarzı birbirinin alternatifi değil, aynı tedavinin tamamlayıcı parçalarıdır. Tütün ürünlerinden uzak durmak, tuz tüketimini azaltmak, sebze-meyve ve liften zengin dengeli beslenmek, uygun fiziksel aktiviteyi sürdürmek, uyku düzenini korumak ve alkolü sınırlamak kalp-damar riskinin yönetimine katkı sağlar. Ancak yaşam tarzının düzelmesi, özellikle kalp krizi, stent, kalp yetmezliği veya yüksek emboli riski sonrasında ilaçların kendiliğinden bırakılabileceği anlamına gelmez.

Egzersizin türü ve yoğunluğu hastalığa göre belirlenmelidir. Göğüs ağrısı, eforla bayılma, kontrolsüz tansiyon, ciddi kapak hastalığı veya yeni geçirilmiş kardiyak olay varsa programa başlamadan değerlendirme gerekir. Kardiyak rehabilitasyon, egzersiz ile birlikte ilaç uyumu, beslenme ve risk faktörü kontrolünü yapılandırılmış biçimde ele alabilir.

Tedavinin başarısı tek bir laboratuvar değerinden anlaşılmaz. Belirtilerin seyri, günlük işlev, tansiyon ve nabız, LDL kolesterol, böbrek işlevi, kan şekeri, kanama-pıhtı olayları ve hastaneye yatışlar birlikte izlenir. Kişinin ilacın neden verildiğini anlaması ve karar sürecine katılması, uzun süreli tedavinin sürdürülebilirliğini artırır.