Ameliyatını Gerçekleştirdiğimiz Hastalıklar

Kalp ve damar cerrahisi hangi hastalıkları kapsar?

Kalp ve damar cerrahisi yalnızca açık kalp ameliyatından ibaret değildir. Kalbin kendisi, kalp kapakları, koroner damarlar, aort, boyun ve uzuv atardamarları, toplardamar sistemi ile doğumsal kalp-damar anomalileri bu uzmanlık alanında değerlendirilir. Cerrahın görevi yalnızca ameliyatı yapmak değil; ameliyat gerekip gerekmediğini, en doğru zamanlamayı ve hasta için en uygun tekniği belirlemektir.

Koroner bypass, kalp kapağı tamiri veya değişimi, aort kökü ve çıkan aort ameliyatları, aort anevrizmasının açık ya da endovasküler onarımı, şah damarı darlığının cerrahi tedavisi, bacak atardamarlarına bypass, pıhtının cerrahi olarak çıkarılması, varis ve venöz yetersizlik girişimleri bu kapsamın bilinen örnekleridir. Çocuklarda kalpteki delikler, damar bağlantı anomalileri ve karmaşık doğumsal bozukluklar için düzeltici veya aşamalı operasyonlar gerekebilir.

Günümüzde aynı hastalık için birden fazla tedavi yolu bulunabilir. Örneğin aort darlığı açık ameliyatla kapak değişimi veya uygun hastada kateter yoluyla TAVI ile; aort anevrizması açık greftleme ya da uygun anatomide stent greftle; koroner darlıklar ilaç, stent veya bypass ile tedavi edilebilir. Seçeneklerin varlığı, her yöntemin birbirinin tam karşılığı olduğu anlamına gelmez. Anatomik dayanıklılık, uzun dönem sonuç, yeniden işlem olasılığı ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir.

Hastalığın adı tek başına ameliyat endikasyonu oluşturmaz. Darlığın derecesi, kalbin işlevi, belirtilerin günlük yaşama etkisi, büyüme hızı, pıhtı veya kopma riski ve ilaç tedavisine yanıt önemlidir. Bazı hastalar belirti vermese bile ciddi risk nedeniyle ameliyat olabilir; bazı hastalar belirgin yakınması bulunmasına rağmen önce cerrahi dışı nedenler açısından araştırılabilir. Bu ayrım ayrıntılı tanı ve ekip değerlendirmesiyle yapılır.

Kalp veya damar ameliyatı kararı nasıl verilir?

Karar süreci hastanın öyküsü ve muayenesiyle başlar. Göğüs ağrısı, efor kapasitesi, nefes darlığı, bayılma, çarpıntı, bacak ağrısı, iyileşmeyen yara ve geçirilmiş damar olayları sorgulanır. Tansiyon, nabız, kalp-akciğer bulguları, boyun ve uzuv damarları, ödem ve dolaşım durumu değerlendirilir. Ailede genç yaşta ani ölüm, aort hastalığı veya doğumsal kalp sorunu bulunması da planı değiştirebilir.

Tanıya göre EKG, ekokardiyografi, efor testi, koroner BT anjiyografi, klasik anjiyografi, Doppler ultrason, bilgisayarlı tomografi veya kardiyak MR kullanılabilir. Görüntü yalnızca hastalığın varlığını değil, cerrahi için gerekli anatomik ayrıntıyı gösterir. Koroner damarların sayısı ve yerleşimi, kapağın tamire uygunluğu, aortun çapı, damar yatağının kalitesi veya doğumsal anomalinin bağlantıları operasyon planını belirler.

Ameliyatın beklenen yararı; yaş, kırılganlık, böbrek-akciğer işlevi, diyabet kontrolü, geçirilmiş inme, kansızlık, enfeksiyon, beslenme durumu ve önceki ameliyatlarla birlikte değerlendirilir. Risk hesaplama araçları kararın bir parçasıdır fakat klinik değerlendirmeyi tek başına değiştirmez. Özellikle koroner, kapak ve aort hastalıklarında kardiyoloji, kalp-damar cerrahisi, görüntüleme, anestezi ve gerektiğinde diğer branşların yer aldığı Kalp Ekibi yaklaşımı önem taşır.

İyi bir bilgilendirme yalnızca operasyon adını söylemek değildir. Ameliyat yapılmazsa beklenen gidiş, cerrahi dışı seçenekler, kullanılacak kesi, kalp-akciğer makinesi gereksinimi, kan ürünü olasılığı, yoğun bakım ve hastane süreci, önemli riskler ve uzun dönem takip açıklanmalıdır. Hastanın işi, günlük sorumlulukları ve tercihleri uygun seçenekler arasında karar verirken dikkate alınır.

Koroner arter hastalığında bypass ameliyatı ne zaman uygulanır?

Koroner arterler kalp kasına oksijen taşır. Bu damarlarda aterosklerotik plak nedeniyle ciddi darlık veya tıkanıklık geliştiğinde göğüs ağrısı, nefes darlığı, kalp krizi ya da kalp kasında işlev kaybı oluşabilir. Tedavinin amacı yalnızca anjiyografideki darlığı gidermek değil, kalp kasına yeterli kan akımını sağlamak, belirtileri azaltmak ve uygun hasta grubunda uzun dönem olay riskini düşürmektir.

Koroner bypass ameliyatında göğüs duvarındaki atardamar, koldaki radyal arter veya bacaktan alınan toplardamar kullanılarak daralmış bölümün ilerisine yeni kan yolları oluşturulur. Damarın içindeki plak çıkarılmak zorunda değildir; kan darlığı bypass eden greft üzerinden kalp kasına ulaşır. Kullanılacak greft sayısı, hedef damarların niteliği ve arteriyel greft seçimi kişiye göre planlanır.

Sol ana koroner arter hastalığı, çok damar tutulumu, karmaşık ve yaygın darlıklar, diyabetle birlikte uygun anatomi, stente elverişsiz lezyonlar veya başka bir açık kalp işlemi gereksinimi bypass lehine değerlendirme nedenleri olabilir. Buna karşılık tek ve uygun bir darlıkta stent, düşük riskli kronik tabloda ilaç tedavisi yeterli olabilir. “Stent mi bypass mı?” sorusunun cevabı yalnızca darlık yüzdesine bakılarak verilmez; ayrıntılı karşılaştırma için stent ve bypass seçenekleri içeriği incelenebilir.

Bypass klasik biçimde göğüs kemiği açılarak ve kalp-akciğer makinesi kullanılarak yapılabilir. Uygun hastada atan kalpte, yani makine kullanılmadan operasyon planlanabilir. Sınırlı damar tutulumu ve elverişli anatomide küçük kesiyle MIDCAB gibi yöntemler düşünülebilir. Kesi boyutu tek başına yöntemin üstünlüğünü göstermez; tam ve dayanıklı damarlandırma temel hedeftir.

Kalp kapak hastalıklarında hangi ameliyatlar yapılır?

Kalbin dört kapağı kanın doğru yönde ilerlemesini sağlar. Kapak açıklığının daralmasına stenoz, tam kapanmayarak geriye kaçırmasına yetersizlik denir. Aort darlığı, mitral yetersizlik, mitral darlık, aort yetersizliği ve triküspit yetersizliği sık karşılaşılan sorunlardır. İleri kapak hastalığı nefes darlığı, çabuk yorulma, göğüs ağrısı, bayılma, çarpıntı ve ödem oluşturabilir; bazen belirti başlamadan kalp boşluklarında büyüme veya kas işlevinde bozulma gelişebilir.

Cerrahi zamanlama yalnızca şikâyete bağlı değildir. Ekokardiyografide darlık veya kaçağın derecesi, sol ve sağ karıncık işlevleri, kalp boşluklarının boyutu, akciğer basıncı, efor bulguları ve diğer kapakların durumu incelenir. Gereğinden erken ameliyat kişiyi gereksiz riske sokabilir; fazla gecikmek ise kalpte geri dönüşsüz hasara yol açabilir. Düzenli takip bu nedenle tedavinin etkin bir parçasıdır.

Kapak tamiri mümkün olduğunda kişinin kendi kapağını korur. Özellikle dejeneratif mitral yetersizlikte uygun anatomi ve deneyimli ekip varlığında tamir, kapak değişimine göre önemli avantajlar sağlayabilir. Tamirde yaprakçıkların düzeltilmesi, destek dokularının yenilenmesi ve kapağın çevresine halka yerleştirilmesi gibi teknikler kullanılabilir. Ayrıntılı bilgi için mitral kapak tamiri sayfasına bakılabilir.

Tamir mümkün değilse mekanik veya biyolojik protez kapakla değişim yapılır. Mekanik kapak dayanıklıdır fakat çoğunlukla ömür boyu varfarin gerektirir. Biyolojik kapakta uzun süreli antikoagülasyon gereksinimi her hastada aynı değildir; buna karşılık kapak zamanla yıpranabilir. Yaş, gebelik planı, kanama riski, düzenli INR takibine erişim ve yeniden girişim olasılığı birlikte değerlendirilir. Aort darlığında açık cerrahi kapak değişimine ek olarak uygun hastalarda kateter yoluyla TAVI seçeneği bulunur; güncel yaklaşım yöntemi Kalp Ekibi ve hasta tercihleriyle belirlemektir.

Aort anevrizması ve aort diseksiyonu nasıl tedavi edilir?

Aort, kalpten çıkan en büyük atardamardır. Damar duvarının genişleyip zayıflamasına anevrizma; duvarın iç tabakasındaki yırtıktan kanın katmanlar arasına ilerlemesine diseksiyon denir. Anevrizma çoğu zaman belirti vermez ve başka nedenle yapılan görüntülemede bulunur. Çap büyüdükçe veya hızlı genişledikçe yırtılma ve diseksiyon riski artabilir.

Ameliyat kararı aortun yalnızca çapına göre verilmez. Anevrizmanın kök, çıkan aort, ark, göğüs veya karın bölümündeki yeri; büyüme hızı; kişinin vücut ölçüsü; biküspit aort kapağı; genetik bağ dokusu hastalığı; ailede diseksiyon öyküsü ve eşlik eden kapak sorunu dikkate alınır. Küçük ve kararlı anevrizmalar tansiyon kontrolü ve düzenli görüntülemeyle izlenebilir; belirlenen eşiklere ulaşan, hızla büyüyen veya belirti veren hastalıkta onarım gündeme gelir.

Açık ameliyatta zayıflamış aort bölümü çıkarılarak sentetik greftle değiştirilir. Aort kökü etkilenmişse kapak korunarak kök onarımı veya kapaklı greft operasyonu gerekebilir. İnen göğüs ve karın aortundaki bazı anevrizmalarda kasıktan ilerletilen stent greftle endovasküler onarım yapılabilir. Damarın çapı, dalların çıkış yeri ve giriş yolları endovasküler uygunluğu belirler; her anevrizma stentle tedavi edilemez.

Çıkan aortu tutan akut Tip A diseksiyon çoğunlukla acil açık cerrahi gerektirir. Ani başlayan, çok şiddetli göğüs-sırt ağrısı, bayılma, nabız farkı veya nörolojik belirti acil değerlendirilmelidir. Kronik takipte yalnızca onarılan bölüm değil, aortun tamamı görüntülenir. Aort anevrizmaları rehberi tanı ve tedavi ayrıntılarını ele alır.

Şah damarı ve periferik atardamar hastalıklarında cerrahi ne zaman gerekir?

Şah damarı darlığı, beyne giden karotis arterlerinde aterosklerotik plak birikmesidir. Plaktan kopan pıhtı veya ileri darlık geçici iskemik atak ve inmeye yol açabilir. Tedavide sigaranın bırakılması, tansiyon-diyabet-kolesterol kontrolü ve uygun ilaçlar temeldir. Belirti veren ciddi darlıkta veya seçilmiş yüksek dereceli belirtisiz darlıkta karotis endarterektomi ya da stent değerlendirilebilir.

Karotis endarterektomide boyundaki damar açılarak plak temizlenir ve damar yeniden kapatılır. Stent ise kasık veya başka bir atardamardan kateterle ulaşarak darlığın içeriden desteklenmesidir. Yaş, darlığın yeri, plağın yapısı, daha önce boyun ameliyatı ya da ışın tedavisi, kalp-akciğer durumu ve merkezin sonuçları yöntem seçimini etkiler. Yüzde kayma, konuşma bozukluğu ve tek taraflı güçsüzlük birkaç dakika içinde geçse bile acildir; planlı poliklinik randevusu beklenmemelidir. Ayrıntılar şah damarı tıkanıklıkları içeriğinde bulunabilir.

Periferik arter hastalığında bacaklara giden damarlardaki darlık yürümekle baldır veya uyluk ağrısına, ileri evrede istirahat ağrısı ve iyileşmeyen yaraya neden olabilir. Egzersiz, sigaranın bırakılması, ilaç ve risk faktörü tedavisi birçok hastada ilk basamaktır. Günlük yaşamı ciddi kısıtlayan yakınmaların sürmesi, istirahatte ağrı, doku kaybı veya uzvu tehdit eden dolaşım bozukluğu girişim gerektirebilir.

Balon ve stent gibi endovasküler işlemler veya tıkalı bölgenin üzerinden yeni yol oluşturan bypass ameliyatı uygulanabilir. Hangi yöntemin seçileceği tıkanıklığın uzunluğu ve yeri, damar yatağı, kullanılabilecek greft, yara varlığı ve genel riskle belirlenir. Bacağın birdenbire ağrılı, soğuk, soluk ve hissiz hâle gelmesi akut damar tıkanıklığını düşündürür; pıhtının kateterle ya da ameliyatla çıkarılması için zaman kaybedilmemelidir. Genel bilgi için periferik arter hastalığı rehberi incelenebilir.

Toplardamar hastalıklarında hangi girişimler uygulanır?

Toplardamar hastalıkları varisle sınırlı değildir. Kronik venöz yetersizlik, yüzeyel ven trombozu, derin ven trombozu, post-trombotik sendrom, venöz ülser ve pelvis ya da karındaki büyük toplardamar darlıkları bu gruptadır. Tedavi hastalığın yerine ve mekanizmasına göre kompresyon, ilaç, yaşam düzenlemesi, kateter girişimi veya cerrahi içerebilir.

Varis ve kronik venöz yetersizlikte temel sorun kapakların görevini yapamaması ve kanın geriye kaçması olabilir. Doppler ultrason hangi damarda kaçak olduğunu gösterir. Uygun hastada endovenöz lazer veya radyofrekans ablasyonla sorunlu yüzeyel damar içeriden kapatılabilir; köpük skleroterapi ve mini flebektomi görünen yan dallar için kullanılabilir. Her görünen kılcal damara aynı yöntem uygulanmaz ve yalnızca görüntüye bakılarak plan yapılmaz. Varis ve kılcal damarların tanı ve tedavisi sayfası seçenekleri ayrıntılandırır.

Derin ven trombozunda çoğu hastanın temel tedavisi antikoagülandır. Uzvu tehdit eden yaygın pıhtı, seçilmiş genç hastada ağır belirtiler veya belirli anatomik darlıklar bulunduğunda kateterle pıhtı giderme ve stent gibi işlemler değerlendirilebilir. May-Thurner sendromunda sol ana toplardamarın sıkışması tekrar eden pıhtı veya belirgin şişlik oluşturuyorsa venöz stent gündeme gelebilir. Cerrahi veya kateter tedavisi herkese rutin uygulanmaz; kanama riski ve uzun dönem yarar birlikte tartılır.

Venöz ülser tedavisinde yaranın pansumanı tek başına yeterli olmayabilir. Atardamar dolaşımı kontrol edildikten sonra uygun kompresyon, enfeksiyon ve yara bakımı, ödem yönetimi ve yüzeyel ven kaçağının tedavisi birlikte yürütülür. Ani tek bacak şişliği, ağrı ve renk değişikliği DVT açısından hızlı değerlendirme gerektirir; nefes darlığı veya göğüs ağrısı eklenirse pulmoner emboli olasılığı nedeniyle acil yardım alınmalıdır.

Çocuklarda ve erişkinlerde doğumsal kalp hastalıkları nasıl ameliyat edilir?

Doğumsal kalp hastalıkları, kalbin odacıkları, kapakları veya büyük damarlarının anne karnındaki gelişimi sırasında oluşan yapısal farklılıklardır. Ventriküler ve atriyal septal defektler, Fallot tetralojisi, aort koarktasyonu, büyük arterlerin transpozisyonu, tek karıncık fizyolojisi ve kapak darlıkları bu geniş grubun örnekleridir. Bazı küçük açıklıklar kendiliğinden kapanabilir veya yalnızca izlenir; bazıları kateterle, bazıları açık cerrahiyle tedavi edilir.

Ameliyatın amacı her zaman anatomiyi tamamen normal hâle getirmek değildir. Bazı hastalıklarda tek aşamada tam düzeltme yapılırken karmaşık anomalilerde dolaşımın güvenli biçimde kurulması için yenidoğan döneminden çocukluğa uzanan aşamalı operasyonlar gerekir. Zamanlama; morarma, büyüme, kalp yetmezliği bulguları, akciğer damar basıncı, kalp boşluklarının yükü ve anatomik özelliklere göre belirlenir.

Çocuk kalp cerrahisi, çocuk kardiyolojisi, kardiyak anestezi, yoğun bakım, perfüzyon, görüntüleme ve yenidoğan bakımının birlikte çalıştığı merkezlerde yürütülür. Ameliyat öncesinde ekokardiyografi temel incelemedir; BT, MR veya kateterizasyon karmaşık anatomiyi açıklayabilir. Ailenin operasyonun hedefini, olası ek girişimleri ve uzun dönem takip gereksinimini anlaması önemlidir.

Başarılı bir çocukluk ameliyatı, takibin sona erdiği anlamına gelmez. Onarılan kapak veya damarlar büyümeyle değişebilir; ritim bozukluğu, kapak kaçağı, kalp kası işlevinde azalma veya yeniden girişim gereksinimi yıllar sonra ortaya çıkabilir. Erişkinliğe ulaşan kişilerin doğumsal kalp hastalıkları konusunda deneyimli ekiplerce izlenmesi gerekir. Hastalık türleri için çocuklarda doğumsal kalp hastalıkları ve erişkin takip için erişkin doğumsal kalp hastalıkları içerikleri incelenebilir.

İleri kalp yetmezliği ve ritim bozukluklarında cerrahinin yeri nedir?

Kalp yetmezliği tek bir ameliyatın adı değil, farklı nedenlerin oluşturduğu klinik tablodur. Koroner damar hastalığı varsa bypass, ileri kapak sorunu varsa tamir veya değişim, aort hastalığı varsa aort cerrahisi kalp yetersizliğinin nedenini hedefleyebilir. İlaç ve uygun cihaz tedavisine rağmen ileri belirtileri süren seçilmiş hastalarda mekanik dolaşım desteği veya kalp nakli değerlendirilir.

Ventriküler destek cihazları zayıflamış kalbin kanı dolaşıma pompalamasına yardım eder. Nakle köprü, kalbin toparlanmasına köprü veya belirli koşullarda uzun süreli tedavi amacıyla kullanılabilir. Cihaz kararı yalnızca kalbin pompalama yüzdesine göre verilmez; diğer organların durumu, enfeksiyon, kanama-pıhtı riski, psikososyal destek ve kişinin cihaz bakımını sürdürebilmesi birlikte değerlendirilir. Kalp nakli ise diğer tedavilerle yeterli sonuç alınamayan seçilmiş ileri kalp yetmezliği hastalarında gündeme gelir.

Ritim bozukluklarında cerrahi çoğu zaman ilk basamak değildir. İlaç, kateter ablasyonu, kalp pili veya implante edilebilir defibrilatör yeterli olabilir. Atriyal fibrilasyonu bulunan ve başka nedenle açık kalp ameliyatı olacak hastada cerrahi ablasyon, Maze işlemi veya sol atriyal apendiksin kapatılması planlanabilir. Çok yavaş ritimde kalp pili, yaşamı tehdit eden hızlı ritim riskinde ICD ve belirli kalp yetmezliği hastalarında kalbin iki tarafını uyumlu çalıştıran CRT kullanılabilir.

Kalp içi enfeksiyon olan endokardit de acil veya erken cerrahi gerektirebilir. Kontrol edilemeyen enfeksiyon, büyük ve hareketli vejetasyon, tekrar eden emboli, kapak dokusunda yıkım, apse veya ağır kapak yetersizliğine bağlı kalp yetmezliği ameliyat nedenleri arasındadır. Antibiyotik tedavisi vazgeçilmezdir; cerrahinin zamanlaması enfeksiyon, nörolojik olay ve dolaşım durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Açık, minimal invaziv ve endovasküler yöntemler nasıl seçilir?

Açık kalp ameliyatı genellikle göğüs kemiğinin kısmen veya tamamen açılmasıyla kalbe ulaşılmasıdır. Bypass, çoklu kapak, aort kökü ve karmaşık doğumsal kalp ameliyatlarında geniş görüş ve çok yönlü onarım sağlar. Birçok açık kalp işleminde kalp-akciğer makinesi kullanılır; bazı koroner bypass ameliyatları atan kalpte yapılabilir. Açık yöntem, “eski” veya daha az gelişmiş yöntem anlamına gelmez; karmaşık anatomide en güvenli ve dayanıklı çözüm olabilir.

Minimal invaziv kalp cerrahisinde kaburgalar arasından daha küçük kesiyle kalbe ulaşılır ve göğüs kemiğinin tamamı açılmaz. Uygun hastalarda mitral kapak, aort kapağı ve sınırlı koroner bypass işlemleri bu yolla yapılabilir. Daha küçük kesi bazı kişilerde erken hareket, kozmetik görünüm ve iyileşme açısından avantaj sağlayabilir; ancak operasyonun teknik kalitesi ve tamlığı kesi büyüklüğünden önce gelir. Göğüs yapısı, damar anatomisi, önceki ameliyatlar ve yapılacak onarım uygunluğu belirler.

Endovasküler ve transkateter yöntemlerde kasık, kol veya başka bir damardan ilerletilen kateterler kullanılır. TAVI, aort stent grefti, periferik balon-stent, venöz stent ve bazı doğumsal kalp defektlerinin cihazla kapatılması bu gruptadır. Büyük kesi gerektirmemesi her zaman düşük risk anlamına gelmez; damar yaralanması, kanama, böbrek hasarı, pıhtı, inme veya kalp pili gereksinimi gibi yönteme özgü riskler bulunur.

Hibrit yaklaşım, cerrahi ve kateter tekniklerinin aynı tedavi planında birleşmesidir. Örneğin bazı karmaşık aort hastalıklarında damar dalları cerrahi olarak yeniden yönlendirilip ardından stent greft yerleştirilebilir. Koroner hastalıkta bir damara küçük kesiyle bypass, diğerine stent uygulanabilir. En yeni yöntem her kişi için en iyi yöntem değildir; hedef hastalığın eksiksiz ve uzun ömürlü tedavisidir. minimal invaziv kalp cerrahisi sayfasında uygunluk ölçütleri ayrıntılı ele alınır.

Ameliyat öncesi hazırlık ve iyileşme süreci nasıldır?

Ameliyat öncesi değerlendirme hastalığa ve işlemin büyüklüğüne göre kan testleri, EKG, akciğer grafisi, ekokardiyografi, damar görüntülemesi, solunum testi ve anestezi muayenesini içerebilir. Diş veya başka bir enfeksiyon odağı özellikle kapak ve protez materyal kullanılacak ameliyatlardan önce araştırılabilir. Diyabet kontrolü, kansızlığın düzeltilmesi, böbrek işlevinin korunması ve beslenme desteği komplikasyonları azaltmaya yardımcı olur.

Kullanılan bütün reçeteli ve reçetesiz ilaçlar, vitaminler ve bitkisel ürünler ekibe bildirilmelidir. Aspirin, antiplatelet veya antikoagülanın kesilip kesilmeyeceği ameliyat türü ve pıhtı riskine göre belirlenir; kendi kendine kesmek tehlikelidir. SGLT2 inhibitörü gibi bazı diyabet ilaçları ve başka tedaviler için özel ara verme planı gerekebilir. Sigaranın mümkün olduğunca erken bırakılması akciğer, yara ve damar iyileşmesine katkı sağlar.

Kalp ameliyatı sonrasında hasta genellikle yoğun bakımda yakın izlenir. Solunum cihazı, göğüs drenleri, idrar sondası, damar yolları ve geçici ritim telleri başlangıçta bulunabilir. Dolaşım ve solunum kararlı hâle geldikçe tüpler sırayla çıkarılır. Ağrı kontrolü, derin nefes ve öksürme egzersizleri, erken ayağa kalkma, yürüme ve beslenmenin kademeli artırılması iyileşmenin temel parçalarıdır.

Taburculuk süresi yapılan operasyona ve kişinin durumuna göre değişir. Evde kesi bölgesinin temizliği, ilaçların düzenli kullanımı, yürüyüş programı, günlük kilo-tansiyon-nabız takibi ve kontrol randevuları önemlidir. Göğüs kemiği açılmışsa yük kaldırma ve araç kullanma kısıtlamaları cerrahın planına göre uygulanır. Kardiyak rehabilitasyon egzersiz, beslenme, risk faktörü yönetimi ve güvenli işe dönüşü destekleyebilir.

Artan nefes darlığı, hızla gelişen ödem veya kilo artışı, dinlenmeyle geçmeyen çarpıntı, bayılma, göğüs ağrısı, kesi yerinde açılma-akıntı-kızarıklık, yüksek ateş ya da bacakta ani şişlik olduğunda sağlık ekibiyle görüşülmelidir. Şiddetli belirtilerde 112 aranmalıdır. Cerrahi hastalıklı bölgeyi düzeltse de ateroskleroz, hipertansiyon veya ritim eğilimi devam edebilir; uzun dönem ilaç, yaşam tarzı ve görüntüleme takibi bırakılmamalıdır.